Centrum Strategii Rozwojowych zaprezentowało swój najnowszy raport pt. „Wpływ działalności organów nadzoru na konkurencyjność gospodarczą i dobrobyt konsumentów”. Publikacja analizuje działalność czterech kluczowych regulatorów: UOKiK, URE, UKE oraz UTK. Oficjalna prezentacja raportu połączona z debatą ekspercką, odbyła się w poniedziałek, 31 sierpnia 2026 r. w Centrum Prasowym Foksal w Warszawie. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli mediów, świata biznesu, organizacji konsumenckich oraz administracji publicznej.

Autorzy raportu stawiają tezę, że to nie poziom regulacji jako taki, lecz jakość oraz sposób jej stosowania przez urzędników decyduje o konkurencyjności polskiej gospodarki. Choć nadzór regulacyjny pełni funkcje niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania rynku, takie jak ochrona odbiorców przed rentą monopolistyczną, zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii i przewozów oraz stanie na straży uczciwej konkurencji, to obecny sposób wykonywania mandatu generuje nieuzasadnione obciążenia. Eksperci Centrum wskazują na trzy horyzontalne bariery: nadmiernie sformalizowany tryb postępowania, ograniczony dialog prewencyjny oraz całkowity brak narzędzi do mierzenia ekonomicznych skutków własnych decyzji.

– Moda na deregulację nie może przesłonić nam uczciwego osądu – istnieją rynki, które wymagają nadzoru i ścisłej regulacji. Jednocześnie trzeba uczciwie powiedzieć, że „diabeł tkwi w szczegółach” – regulacja regulacji nierówna. Złe regulacje, zarówno ich litera, jak i praktyka stosowania, mają większe znaczenie dla nas – doganiających – niż dla liderów gospodarczych – powiedział Radosław Żydok, redaktor raportu, ekspert Centrum Strategii Rozwojowych. – Co istotne, koszty regulacyjne mają charakter regresywny – najmocniej obciążają MŚP. Wielkim korporacjom łatwiej radzić sobie dzięki monitoringowi regulacji, działom compliance czy wyspecjalizowanym kancelariom prawnym, podczas gdy dla mniejszych firm obciążenia proceduralne bywają barierą nie do pokonania – dodał.

Debata ekspercka: jak uzdrowić polski system nadzoru?

Prezentacji raportu towarzyszyła debata ekspercka, którą poprowadził Maciej Wośko, Redaktor Naczelny Gazety Bankowej. W dyskusji udział wzięli: Piotr Głowacki, Doradca Prezydenta, Kancelaria Prezydenta RP, Michał Czarnik, Ekspert ds. Regulacji, Instytut Sobieskiego, dr Tomasz Sińczak, Prezes Forum Konsumentów oraz Radosław Żydok, redaktor raportu, ekspert Centrum Strategii Rozwojowych.

Uczestnicy dyskusji skupili się na odpowiedzi na pytanie, czy kluczem do podniesienia konkurencyjności polskiej gospodarki jest powszechna deregulacja, czy też zmiana sposobu egzekwowania prawa przez urzędników. Paneliści zgodnie ocenili, że choć nadzór regulacyjny nad rynkiem jest niezbędny, obecna praktyka tworzy nadmierne obciążenia proceduralne i bariery czasu. Rozmawiano także o konieczności wdrożenia dialogu prewencyjnego, koordynacji kompetencji i ewaluacji skutków decyzji administracyjnych, aby regulacje wspierały konsumentów, nie dławiąc jednocześnie dynamiki polskiego biznesu.

Kluczowe diagnozy raportu: procedury, przewlekłość i kary

Analiza oparta na danych empirycznych, orzecznictwie sądowym oraz porównaniach międzynarodowych prowadzi do kluczowych wniosków na temat funkcjonowania organów nadzoru w Polsce:

▪ Formalizm procedur: aż 78,1% przedsiębiorców uznaje nadmierny sformalizowany tryb postępowań za istotną barierę. Brak merytorycznego dialogu prewencyjnego przenosi spory na kosztowny i długotrwały etap sądowy przed SOKiK.

▪ Przewlekłość postępowań: jedynie ok. 3% spraw antymonopolowych przed UOKiK kończy się w ustawowym terminie. Przeciętny czas postępowania wynosi 12-19 miesięcy (rekordowo aż 69 miesięcy), co przedłuża trwanie naruszeń ze szkodą dla konsumentów.

▪ Eksplozja kar finansowych: w latach 2021-2025 nałożono ponad 3,6 mld zł kar (kary UOKiK wzrosły o 118% z 430 mln zł w 2022 r. do 937 mln zł w 2024 r.), przy ściągalności na poziomie zaledwie ok. 25%.

▪ Naciski na niezależność: administracyjne zamrażanie cen energii (koszt 83,3 mld zł) sprowadziło URE do roli realizatora bieżącej polityki cenowej rządu. UTK z kolei chroni monopol, opóźniając wejście konkurentów takich jak RegioJet (19 miesięcy oczekiwania).

▪ Brak ewaluacji ex post: żaden z czterech badanych organów nie posiada mechanizmów oceny rynkowych i ekonomicznych skutków własnych decyzji taryfowych czy sankcyjnych po ich wdrożeniu.

▪ Spory kompetencyjne: nakładanie się kompetencji UOKiK, regulatorów sektorowych i KNF rodzi konflikty prawne. W Polsce brakuje systemowych mechanizmów koordynacji spraw ex ante.

Raport Centrum dostarcza również dowodów na to, że polskie urzędy potrafią prowadzić mądrą i refleksyjną politykę. Dobry przykładem jest Urząd Komunikacji Elektronicznej (UKE). Konsekwentna regulacja ex ante i udostępnienie łączy hurtowych przyniosły spektakularne efekty: udział rynkowy Orange Polska (dawnego monopolisty) spadł z 60% w 2006 roku do poniżej 23% w 2024 roku, ustępując miejsca zdrowej konkurencji. Dziś zasięg sieci światłowodowej FTTH w Polsce obejmuje 75,4% gospodarstw domowych (wobec unijnej średniej wynoszącej 64%), a aż 81,1% ma dostęp do sieci bardzo wysokiej przepustowości (VHCN). Dojrzałość regulatora potwierdziła decyzja Prezesa UKE z 2025 roku o rozpoczęciu konsultacji w sprawie stopniowej deregulacji rynków hurtowych i przejścia w stronę nadzoru ex post – to rzadki w Polsce przykład świadomego wycofania interwencji po osiągnięciu pełnej dojrzałości rynku.

Cztery systemowe rekomendacje

Aby usprawnić system bez naruszania niezależności regulatorów, eksperci Centrum Strategii Rozwojowych proponują cztery reformy systemowe:

1. Instytucjonalizacja dialogu prewencyjnego: wdrożenie konsultacji przed wszczęciem postępowania (pre-submission) oraz procedury samooczyszczenia (self-cleaning) obniżającej wymiar kar, eliminując bariery nadmiernego formalizmu.
2. Formalne mechanizmy koordynacji: wprowadzenie protokołów ustaleń (MoU) rozgraniczających kompetencje urzędów, wzajemne powiadamianie o sprawach oraz utworzenie forum konsultacyjnego przy KPRM na wzór brytyjskiego UKRN.
3. Obowiązkowa ewaluacja ex post: wdrożenie systemowej oceny skutków decyzji o dużym znaczeniu rynkowym (powyżej 100 mln zł rocznie lub 500 tys. adresatów), z programem pilotażowym dla taryf URE i kar UOKiK.
4. Wzmocnienie analityczne SOKiK: powołanie stałego panelu biegłych ekonomistów przy Sądzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK), specjalizacja cyfrowa i przyspieszenie procedur odwoławczych.