Propozycje ograniczenia lub czasowego zakazu eksportu oleju napędowego z USA pojawiły się we wrześniu 2026 r. Towarzyszył temu gwałtowny wzrost marż rafineryjnych, wysokie ceny paliw w Stanach Zjednoczonych oraz presja polityczna ze strony części republikańskich przedstawicieli Kongresu. Inicjatywy legislacyjne zakładające zakaz eksportu do stycznia 2027 r. albo uruchomienie kontroli eksportu po przekroczeniu określonego poziomu cen detalicznych pozostają na etapie propozycji, jednak sam kierunek debaty jest istotny dla Europy. Od czasu ograniczenia dostaw rosyjskich po agresji Rosji na Ukrainę, ataków Ukrainy na rosyjski przemysł rafineryjny (Rosja musi importować częściowo paliwa) olej napędowy z USA stał się jednym z ważnych źródeł bilansowania rynku europejskiego.

Dla Polski potencjalny zakaz eksportu amerykańskiego oleju napędowego miałby znaczenie przede wszystkim pośrednie, poprzez wzrost cen i pogorszenie dostępności produktu na rynku europejskim, a nie jako natychmiastowy szok wywołany brakiem dostępności paliwa. Polski rynek nie jest samowystarczalny w zakresie paliw płynnych, a zbilansowanie zapotrzebowania wymaga regularnych dostaw spoza kraju. W 2025 r. do Polski sprowadzono ok. 16,1 mln m³ paliw płynnych, z czego olej napędowy odpowiadał za 8,985 mln m³ (ok. 55,7% struktury importu). USA odpowiadały za ok. 13% kierunków importu oleju napędowego do Polski, przy dominującym udziale dostaw europejskich, w tym z Niemiec, Finlandii, Szwecji, Litwy, Holandii i Danii.

Bezpośrednia ekspozycja Polski na dostawy z USA jest więc istotna, ale nie dominująca. Kluczowy problem polega na tym, że amerykańskie dostawy paliwa stabilizują szerszy rynek europejski. Jeżeli eksport z USA zostałby ograniczony, Europa musiałaby szybciej konkurować o alternatywne wolumeny z Indii, Bliskiego Wschodu (dostępność jest ograniczona wojną w regionie), innych części Azji oraz z europejskich rafinerii. Taki mechanizm najpewniej podniósłby ceny w hubie Amsterdam-Rotterdam-Antwerpia (ARA) i na rynku Morza Bałtyckiego, a następnie przełożyłby się na wyższe koszty importu do Polski niezależnie od tego, czy konkretny ładunek pochodziłby z USA, Niemiec, Finlandii lub innego kierunku. Efekt cenowy mógłby być szczególnie silny w okresie zimowym, przy wzroście popytu na średnie destylaty, ograniczonej elastyczności rafinerii europejskich oraz ewentualnych zakłóceniach logistycznych.

Polska posiada pewien bufor w postaci krajowych rafinerii, infrastruktury importowej i zróżnicowanej struktury kierunków dostaw, ale możliwości szybkiego zastąpienia brakujących wolumenów są ograniczone. Krajowe rafinerie pracują w warunkach wysokiego wykorzystania mocy, a popyt na olej napędowy ma charakter strukturalnie wysoki ze względu na transport drogowy, logistykę i rolnictwo. Zmniejszenie dostępności oleju napędowego w Europie nie musiałoby oznaczać fizycznego braku paliwa na stacjach, lecz mogłoby zwiększyć konkurencję o ładunki, podnieść premie logistyczne i skłonić importerów do akceptowania droższych oraz bardziej odległych źródeł zaopatrzenia. To w efekcie przełożyłoby się na wzrost – i tak już wysokich – cen tego paliwa na stacjach.

Ryzyko należy jednak oceniać z zastrzeżeniem, że zakaz eksportu nie został wprowadzony. Administracja USA sygnalizowała dotychczas sceptycyzm wobec takiego rozwiązania, argumentując, że ograniczenie eksportu mogłoby obniżyć produkcję rafineryjną, a w konsekwencji pogorszyć dostępność zarówno oleju napędowego, jak i benzyn. Podobne stanowisko prezentuje amerykański sektor rafineryjny, wskazując, że rafinerie nie mogą magazynować nieograniczonych ilości produktu, więc zamknięcie rynków eksportowych mogłoby wymusić redukcję przerobu. Z perspektywy Polski najbardziej prawdopodobnym skutkiem samej debaty jest wzrost premii ryzyka i wrażliwości cenowej rynku, natomiast pełny zakaz – gdyby został wprowadzony – byłby scenariuszem o niskim prawdopodobieństwie, ale wysokim wpływie.

Wnioski

• Ewentualny zakaz eksportu oleju napędowego z USA byłby dla Polski przede wszystkim szokiem cenowo-logistycznym. Największe znaczenie miałby nie tylko spadek bezpośrednich dostaw z USA, ale także ograniczenie podaży dostępnej dla całego rynku europejskiego.
• Polska pozostaje importerem netto paliw płynnych, a olej napędowy jest największą kategorią importową. Udział USA w kierunkach dostaw oleju napędowego do Polski wynosił ok. 13% w 2025 r., jednak wpływ amerykańskich wolumenów na ceny w Europie jest większy niż wynikałoby z samego udziału w polskim imporcie.
• Ryzyko natychmiastowego niedoboru paliwa w Polsce pozostaje ograniczone dzięki dywersyfikacji dostaw i krajowej infrastrukturze, ale zakłócenie eksportu z USA mogłoby znacząco podnieść koszty importu, zwiększyć zmienność cen hurtowych i pogorszyć warunki zakupowe dla importerów.

Rekomendacje

• Dla Polski kluczowe pozostaje monitorowanie amerykańskiego procesu legislacyjnego oraz stanowiska administracji USA wobec ograniczeń eksportu paliw, ponieważ nawet mało prawdopodobne scenariusze polityczne mogą szybko wpływać na wycenę oleju napędowego w Europie i premie importowe dla Polski.
• Kluczowe w tej sytuacji byłoby wzmocnienie bieżącej analizy kierunków importu oleju napędowego, w szczególności dostępności dostaw z Niemiec, Finlandii, Szwecji, Litwy, Holandii i Danii oraz wolumenów możliwych do pozyskania z alternatywnych kierunków morskich.
• W ocenie bezpieczeństwa paliwowego państwa warto uwzględnić scenariusz krótkookresowego wzrostu cen oraz ograniczonej dostępności oleju napędowego w Europie, szczególnie w okresie zimowym, przy wysokim wykorzystaniu mocy rafineryjnych i możliwych zakłóceniach logistycznych w portach oraz hubach importowych.